ज्ञानपीठ पुरस्कार 2024

भारतीय ज्ञानपीठ पुरस्कार

  • ज्ञानपीठ पुरस्कार देश का सबसे बड़ा साहित्य सम्मान है
  • यह साहित्य पुरस्कार देश की भाषाओ में साहित्यकार द्वारा उत्कृष्ट साहित्यिक योगदान के लिए दिया जाता है
  • 23 भाषाओ में उत्कृत लेख के लिए दिया जाता है
  • 11 लाख रूपये ,वाग्यदेवी प्रतिमा और एक प्रशस्ति पत्र दिया जाता है
  • ज्ञानपीठ पुरस्कार की स्थापना 1961 में की गयी
  • प्रथम ज्ञानपीठ पुरस्कार 1965 में शंकर कुरूप को मलयालम भाषा के लिए दिया गया
  • 1982 तक यह पुरस्कार किसी एक रचना के लिए दिया जाता था
  • 1982 के बाद लेखक के सम्पूर्ण साहित्य के लिए दिया जाता है
  • 59वां ज्ञानपीठ पुरस्कार 2024 विनोद कुमार शुक्ल को हिन्दी रचना ‘नौकर की कमीज‘ और ‘दीवार में एक खिड़की रहती थी‘ के लिए दिया गया
  • हिंदी विषय में सर्वप्रथम ज्ञानपीठ पुरस्कार सुमित्रानंदन पन्त जी को चिदम्बरा रचना के लिए दिया गया

सभी ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेता की सूची

क्रम संख्यारचनाकाररचनायेवर्ष
1.जी.एस. कुरूप(मलयालम)1965
2.टी.एस. बन्द्योपाध्याय(बांग्ला)1966
3.उमा शंकर जोशी(गुजराती)1967
4.सुमित्रानन्दन पंतचिदम्बरा (हिन्दी)1968
5.फ़िराक गोरखपुरीगुल-ए-नगमा (उर्दू )1969
6.विश्वनाथ सत्यनारायणश्रीमद रामायण कल्पवृक्षम (तेलगू )1970
7.विष्णु डे(बांग्ला)1971
8.रामधारी सिंह दिनकरउर्वशी (हिन्दी )1972
9.डी. आर. बंदे

गोपीनाथ मोहंती

कन्नड़

ओड़िया

1973
10.वी.एस. खांडेकरमराठी1974
11.पी.वी. अकिलंदमतमिल1975
12.आशापूर्णा देवीबांग्ला1976
13.के.एस. कारंतकन्नड़1977
14.सचिदानन्द हीरानंद वात्सयान अज्ञेयकितनी नावों में कितनी बार1978
15.वीरेन्द्र कुमार भट्टाचार्यमृत्युंजय (असमिया )1979
16.एस.के.पोटेकाटओरु देसतिने कथा (मलयालम)1980
17.अमृता प्रीतमकागज ते कनवास (पंजाबी)1981
18.महादेवी वर्मायामा (हिन्दी)1982
19.मस्ति वेंकटेश आयंगरचिक्क्वीर राजेन्द्र (कन्नड़)1983
20.ठाकझी शिवशंकर पिल्लईकायर (मलयालम)1984
21.पन्नालाल पटेलगुजराती1985
22.सच्चिदानंद राउत रायओड़िसा1986
23.वी.वी. एस. कुसुमग्रजमराठी1987
24.सी. नारायण रेड्डीतेलगू1988
25.कुरअतुलेन हैदरउर्दू1989
26.वी.के. गोकककन्नड़1990
27.सुभाष मुखोपाध्यायबांग्ला1991
28.नरेश मेहताअच्छा आदमी (हिन्दी)1992
29.सीताकान्त महापात्रओड़िया1993
30.यू.आर.अनंतमूर्तिकन्नड़1994
31.एम.टी.वासुदेव नायरमलयालम1995
32.महास्वत देवीबांग्ला1996
33.अली सरदार जाफरीउर्दू1997
34.गिरीश कर्नाडकन्नड़1998
35.निर्मल वर्मा

गुर दयाल सिंह

अंतिम अरण्य (हिन्दी)

पंजाबी

1999
36.इंद्रा गोस्वमीअसमिया2000
37.राजेंद्र शाहगुजराती2001
38.डी. जय कान्तनतमिल2002
39.विंदा करंदीकरमराठी2003
40.रहमान राहीकश्मीरी2004
41.कुंवर नारायणसम्पूर्ण साहित्य2005
42.सत्य व्रत शास्त्रीसंस्कृत2006
43.ओ.एन.वी.कुरुपमलयालम2007
44.शहरयारउर्दू2008
45.अमरकांत एवं

श्री लाल शुक्ल

सम्पूर्ण साहित्य (हिन्दी)2009
46.चंद्रशेखर कंबरकन्नड़2010
47.प्रतिभा रेओड़िया2011
48.रवरी भरतवाजातेलगू2012
49.केदारनाथ सिंहअकाल में सरस (हिन्दी)2013
50.भालचन्द्र नामदेवमराठी2014
51.रघुवीर चौधरीगुजराती2015
52.शंख घोषबांग्ला2016
53.कृष्णा सोबतीसोई हुई दास्तान (हिन्दी)2017
54.अमिताव घोषअंग्रेज़ी2018
55.अक्खितममलयालम2019
56.नीलमणि फूकनअसमिया2021
57.दामोदर मौउजीकोंकड़ी2022
58.रामभद्राचार्य

गुलजार

संस्कृत विद्वान

उर्दू कवि

2023
59.विनोद कुमार शुक्लहिन्दी साहित्य2024

 

ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेता (हिन्दी भाषा में)

क्रम संख्यावर्षसाहित्यकाररचना
4.1968सुमित्रानन्दन पंतचिदम्बरा
8.1972रामधारी सिंह दिनकरउर्वशी
14.1978सचिदानन्द हीरानंद वात्सयान अज्ञेयकितनी नावों में कितनी बार
18.1982महादेवी वर्मायामा
28.1992नरेश मेहताअच्छा आदमी
35.1999निर्मल वर्माअंतिम अरण्य
41.2005कुंवर नारायणसम्पूर्ण साहित्य के लिए
45.2009अमरकांत एवं श्री लाल शुक्लसम्पूर्ण साहित्य के लिए
49.2013केदारनाथ सिंहसम्पूर्ण साहित्य के लिए
53.2017कृष्णा सोबतीसम्पूर्ण साहित्य के लिए
59.2024विनोद कुमार शुक्लसम्पूर्ण साहित्य के लिए

साहित्य अकादमी पुरस्कार

Leave a comment

error: Content is protected !!